Эмэгтэйчүүдийн дааврын шинжилгээ: Мөчлөгийн аль өдөр өгөх вэ, хариуг хэрхэн унших вэ?

Танилцуулга

Сарын тэмдэг тасалдах, шалтгаангүйгээр жин нэмэгдэх, эсвэл хүүхэдтэй болохоор төлөвлөсөн ч хугацаа алдах зэрэг нь эмэгтэй хүн бүрийн сэтгэлийг зовоодог асуудал билээ. Эдгээр зовиурын цаана бидний бие махбодын “удирдах систем” болох дааврын тэнцвэрт байдал алдагдсан байх магадлал маш өндөр байдаг.

Олон эмэгтэйчүүд эмчид хандахаас эмээж, эсвэл яг хэзээ, ямар шинжилгээ өгөхөө мэдэхгүй цаг алддаг. Тухайлбал, дааврын шинжилгээг мөчлөгийн буруу өдөр өгвөл бодит байдлыг илэрхийлж чадахгүй төөрөгдүүлэх аюултай.

Энэхүү нийтлэлээр бид эмэгтэй хүний эрүүл мэндийн гол үзүүлэлт болох даавруудын үүрэг, тэдгээрийг хэзээ өгөх ёстой болон шинжилгээний хариуг хэрхэн зөв унших талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг хүргэж байна.

Дааврын шинжилгээ гэж юу вэ, ямар үед эмч захиалдаг вэ?

Дааврын шинжилгээ гэж юу вэ гэдгийг хамгийн энгийнээр тайлбарлавал энэ нь таны цусны сорьцыг шинжлэх үйл явц юм. Энэхүү шинжилгээгээр өндгөвч, өнчин тархи болон бамбай булчирхайн даавруудын түвшинг нарийн хэмждэг.

Үүний үр дүнд эмэгтэй хүний сарын тэмдгийн мөчлөг хэвийн явагдаж байгаа эсэхийг тодорхойлдог. Мөн өндгөвчлөлт зөв явагдаж буй эсэх, үр тогтоох чадвар болон цэвэршилтийн ерөнхий байдлыг үнэлэхэд хамгийн чухал үүрэгтэй.

Эмэгтэйчүүдийн эмч дараах тохиолдолд эмэгтэйчүүдийн дааврын шинжилгээ өгөхийг зөвлөдөг.

• Сарын тэмдэг тогтворгүй болох эсвэл бүрмөсөн ирэхгүй байх нь хамгийн түгээмэл шалтгаан юм.

• 12 сарын турш хамгаалалтгүй бэлгийн харьцаанд орсон боловч жирэмслэхгүй байх үед эмч үүнийг захиалдаг.

• 45 наснаас өмнө цэвэршилтийн шинж тэмдгүүд илэрч эхэлбэл дааврыг үзэх шаардлагатай.

• Нүүр болон биеийн бусад хэсгээр үс ихээр ургах, батга гарах нь өндгөвчний олон уйланхайт хам шинж буюу ПКОС-ийг сэжиглэх үндэслэл болно.

• Жирэмсэн биш атлаа хөхнөөс сүү мэт цагаан шингэн гарах нь мөн л дааврын эмгэгийг илтгэдэг.

• Бэлгийн дур хүсэл гэнэт буурах, шалтгаангүйгээр байнга ядрах, биеийн жин огцом өөрчлөгдөх зэрэг нь эмчид хандах дохио юм.

Ямар дааврыг үздэг вэ?

Эмэгтэй хүний биеийн тэнцвэрт байдлыг хангахын тулд хэд хэдэн гол дааврыг цогцоор нь шинжилдэг. Даавар бүр өөрийн гэсэн өвөрмөц үүрэгтэй бөгөөд сарын тэмдгийн мөчлөгийн тодорхой үеүдэд өөр өөр түвшинтэй байдаг.

Дараах хүснэгтээс гол дааврууд, тэдгээрийн үүрэг болон шинжилгээ өгөх тохиромжтой үеийг харна уу.

Даавар	Юуг харуулдаг вэ?	Мөчлөгийн аль өдөр өгөх вэ?
FSH (Өндгөвчийг идэвхжүүлэгч)	Өндгөвчний үйл ажиллагаа, өндгөн эсийн боловсролтыг үнэлнэ.	Сарын тэмдгийн 2–5 дахь өдөр
LH (Өндгөвчлөлтийг өдөөгч)	Өндгөн эс гадагшлах буюу өндгөвчлөлт болох процессыг удирддаг.	Сарын тэмдгийн 2–5 дахь өдөр
Эстрадиол (Эстрогений гол хэлбэр)	Өндгөвчний эрүүл мэнд болон умайн салст бүрхүүлийн зузааныг тодорхойлно.	Сарын тэмдгийн 2–5 дахь өдөр
Прогестерон	Өндгөвчлөлт амжилттай болсныг баталж, жирэмснийг дэмжинэ.	Мөчлөгийн 21 дэх өдөр (28 хоногийн мөчлөгтэй бол)
Пролактин	Өнчин тархины даавар бөгөөд хөхний сүүний ялгаралтыг зохицуулна.	Мөчлөгийн аль ч өдөр (өглөө тайван үед)
Тестостерон	Эр бэлгийн даавар боловч эмэгтэй хүний биед бага хэмжээгээр байх ёстой.	Сарын тэмдгийн 2–5 дахь өдөр
TSH (Бамбайг өдөөгч даавар)	Бамбай булчирхайн үйл ажиллагааг хянаж, бодисын солилцоог удирдана.	Мөчлөгийн аль ч өдөр
AMH (Антимюллерийн даавар)	Өндгөвчний нөөцийг буюу үлдсэн өндгөн эсийн тоог харуулна.	Сарын тэмдгийн аль ч өдөр өгч болно

Мөчлөгийн аль өдөр өгөх вэ — хамгийн чухал дүрэм

Эмэгтэйчүүдийн дааврын шинжилгээ өгөхөд хамгийн чухал нь хугацааг нарийн баримтлах явдал юм. Учир нь эмэгтэй хүний дааврын түвшин сарын тэмдгийн мөчлөгийн туршид тогтмол өөрчлөгдөж байдаг.

Буруу өдөр өгсөн шинжилгээ нь эмчид буруу мэдээлэл өгч, төөрөгдүүлсэн хариу гаргах эрсдэлтэй. Иймээс та өөрийн мөчлөгийг зөв тооцоолж сурах хэрэгтэй.

Манай ГУИС-ийн дэргэдэх эмнэлгийн лаборатори болон эмч нарын баталгаажуулсан зөвлөмжийн дагуу шинжилгээг дараах хугацаанд өгнө.

Сарын тэмдэг ирсэн эхний өдрийг 1 дэх өдөр гэж тоолно. FSH, LH, эстрадиол болон тестостерон дааврыг мөчлөгийн эхэнд буюу 2–5 дахь өдөр өгдөг.

Олон улсын болон манай эмнэлгийн практикт сарын тэмдгийн 2 дахь өдөр өгөхийг хамгийн оновчтой гэж зөвлөдөг. Энэ үед өндгөвчний үйл ажиллагааг хамгийн бодитоор үнэлэх боломжтой байдаг.

Харин прогестерон дааврыг мөчлөгийн хоёрдугаар хагаст, өндгөвчлөлт явагдсаны дараа өгөх ёстой. Хэрэв та 28 хоногийн тогтмол мөчлөгтэй бол ойролцоогоор 21 дэх өдөр буюу дараагийн сарын тэмдэг ирэхээс яг 7 хоногийн өмнө өгнө.

Хэрэв таны мөчлөг урт эсвэл богино бол эмч таны мөчлөгт тохируулан өдрийг нарийн зааж өгөх шаардлагатай. Прогестерон, FSH зэрэг даавар мөчлөгийн туршид өөрчлөгддөг тул буруу өдөр өгсөн шинжилгээ төөрөгдүүлсэн хариу өгч болно.

Иймээс заримдаа хэд хэдэн удаа давтан өгөх шаардлага гардаг гэдгийг анхаараарай.

Шинжилгээнд хэрхэн бэлдэх вэ?

Шинжилгээний хариу үнэн зөв гарахад таны зүгээс хийх бэлтгэл маш чухал нөлөөтэй. Буруу бэлтгэл хариунд сөргөөр нөлөөлж, дахин шинжилгээ өгөхөд хүргэдэг.

Шинжилгээ өгөхийн өмнө дараах дүрмүүдийг баримтална уу:

• Пролактиныг өглөө, сэрснээс хойш 3–4 цагийн дотор, тайван байдалд өгдөг. Стресс, дасгал, бэлгийн харьцаа, хөхний цочрол пролактиныг түр ихэсгэдэг тул шинжилгээний өмнө эдгээрийг цээрлэх хэрэгтэй.

• Зарим даавар (ялангуяа пролактин) хэдэн цаг хоосон ходоодтой байхыг шаарддаг тул захиалгын зааврыг дагах хэрэгтэй. ГУИС-ийн дэргэдэх эмнэлгийн лабораторид өглөө өлөн элэгтэй ирэх нь зүйтэй.

• Шинжилгээний өмнөх өдөр бие махбодоо сайн амрааж, хүнд дасгал сургуулилт хийхгүй байх нь зүйтэй. Зарим эм, витамин дааврын түвшинд нөлөөлдөг тул эмчдээ заавал хэлэх хэрэгтэй.

• Ялангуяа даавартай эм, жирэмслэлтээс хамгаалах эм, стероид хэрэглэж байгаа бол заавал хэлэх шаардлагатай. Харин эмчийн заавар байхгүй бол ууж буй эмээ өөрөө дур мэдэн зогсоож болохгүй.

• Эмнэлэгт очихдоо өөрийн сүүлийн сарын тэмдгийн эхний өдрийг яг таг мэдэж очих хэрэгтэй.

Хариуг хэрхэн унших вэ (Нэг тоо оношийг тогтоодоггүй)

Дааврын шинжилгээний хариуг авахдаа олон хүн зөвхөн нэг тоог харж сандардаг. Гэвч эмнэлгийн практикт ганцхан тоо дангаараа хэзээ ч эцсийн онош болдоггүй.

Дааврын шинжилгээний хариуг уншихад дараах зарчмыг баримталдаг:

Эмч таны хариуг уншихдаа нас, илэрч буй шинж тэмдэг, шинжилгээ өгсөн мөчлөгийн өдөр болон бусад дааврын харьцааг хамтад нь авч үздэг. Жишээлбэл, FSH дааврыг LH дааврын түвшинтэй харьцуулж байж өндгөвчний үйл ажиллагааг зөв тодорхойлно.

Мөн лабораторийн лавлах хэмжээ (норматив) нь сарын тэмдгийн мөчлөгийн үе шат бүрээр өөр өөр байдгийг санах хэрэгтэй.

• FSH өндөр байх: Энэ нь өндгөвч хэвийн хэмжээний даавар үйлдвэрлэж чадахгүй байгааг илтгэнэ. Ийм өөрчлөлт нь цэвэршилт эсвэл цэвэршилтийн өмнөх үе, өндгөвчний үйл ажиллагаа эрт буурах, бамбай булчирхайн эмгэг зэрэгтэй холбоотой байж болно. Харин 45-аас дээш насанд FSH өндөр байх нь физиологийн хувьд хэвийн үзэгдэл тул энэ насанд уг шинжилгээг хийх шаардлага бараг гардаггүй.

• FSH бага байх: Өнчин тархи эсвэл гипоталамусын үйл ажиллагаа суларсныг илтгэж болно. Мөн гэнэт жин хасах, хэт туранхай байх, эсвэл хэт их ачаалалтай дасгал хийдэг эмэгтэйчүүдэд FSH бага гардаг.

• Пролактин өндөр байх: Өнчин тархины хоргүй хавдар (пролактинома), бамбай булчирхайн үйл ажиллагааны дутагдал, ПКОС, зарим эмийн гаж нөлөө, эсвэл бөөр, элэгний эмгэгийн үед пролактины хэмжээг ихэсгэдэг. Гэхдээ шинжилгээ өөрөө шууд шалтгааныг зааж өгдөггүй тул эмч давтан шинжилгээ хийх эсвэл шаардлагатай бол тархины MRI оношилгоо захиалдаг. Бага зэргийн ихсэлт нь зүгээр л стресс эсвэл дасгал хөдөлгөөнөөс шалтгаалсан байж болно.

• Прогестерон хоёрдугаар хагаст бага байх: Хэрэв мөчлөгийн 21 дэх өдөр прогестерон бага гарвал тухайн мөчлөгт өндгөвчлөлт болоогүй байж болзошгүй гэсэн үг. Энэ нь стресс, ПКОС, эсвэл цэвэршилтийн өмнөх үетэй холбоотой байдаг.

• TSH дааврыг үзэх шалтгаан: Бамбай булчирхайн үйл ажиллагааны ихсэлт болон бууралт хоёулаа эмэгтэй хүний сарын тэмдгийн мөчлөгийг шууд алдагдуулдаг тул үүнийг дааврын багцад заавал багтаадаг.

Хариу хэвийн бус бол дараа нь юу болох вэ?

Хэрэв дааврын шинжилгээний хариу хэвийн бус гарвал та шууд сандрах хэрэггүй. Энэ нь таныг хүнд өвчтэй гэсэн үг биш, харин бие махбодод тань тусламж хэрэгтэй байгааг илтгэх дохио юм.

Ийм тохиолдолд эмч дараах нэмэлт алхмуудыг төлөвлөнө:

Эхний ээлжинд эмэгтэйчүүдийн эхо оношилгоо хийж, өндгөвчний олон уйланхайт хам шинж (ПКОС) эсвэл бусад бүтцийн өөрчлөлт байгаа эсэхийг шалгана. Мөн бамбай булчирхайн үйл ажиллагааг нарийвчлан үзэхийн тулд бамбай булчирхайн эхо оношилгоонд хамруулах нь элбэг байдаг.

Шаардлагатай бол дааврын шинжилгээг дараагийн мөчлөгт давтан өгөх бөгөөд нарийн мэргэжлийн дотоод шүүрлийн (эндокринологи) эмчийн зөвлөгөөг авч, даавар нөхөх эсвэл тэнцвэржүүлэх эмчилгээг эхлүүлдэг.

Дааврын шинжилгээ хаана өгөх вэ?

Шинжилгээ өгөх эмнэлгээ сонгохдоо зөвхөн лабораторийн тоног төхөөрөмжийг харахаас гадна эмчтэйгээ шууд холбогдож ажиллах боломжийг харах хэрэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн эмчийн үзлэгтэй нэг дор байрлах лабораторид шинжилгээ өгөх нь хамгийн том давуу талтай байдаг.

Игэснээр таны мөчлөгийн өдрийг эмч тань өөрөө яг таг тохируулж өгөх бөгөөд шинжилгээний хариу гарсан даруйд эмч шууд тайлбарлаж, эмчилгээний төлөвлөгөөг цаг алдалгүй боловсруулах боломжтой болно. ГУИС-ийн дэргэдэх эмнэлэг нь орчин үеийн лаборатори болон туршлагатай эмэгтэйчүүдийн эмч нарын багийг нэг дор бүрдүүлсэн тул та энд цогц тусламж авах боломжтой.

Биеийн дааврын тэнцвэрийг хянах нь таны дааврын тэнцвэргүй байдлын аливаа эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх хамгийн найдвартай алхам юм.

Түгээмэл асуулт, хариулт (FAQ)

1. Сарын тэмдэг ирэхгүй байгаа тохиолдолд шинжилгээг хэзээ өгөх вэ?

Сарын тэмдэг урт хугацаагаар ирэхгүй байгаа эсвэл маш тогтворгүй байгаа тохиолдолд эмч эхлээд эхо оношилгоо хийж, умайн салстын зузааныг харна. Үүний дараа эмчийн зааврын дагуу мөчлөгийг зохиомлоор дуудаж ирүүлээд 2-5 дахь өдөр нь өгөх, эсвэл шууд тухайн өдөр нь өгөх эсэхийг эмч шийднэ.

2. Жирэмснээс хамгаалах эм ууж байхдаа дааврын шинжилгээ өгч болох уу?

Жирэмснээс хамгаалах дааврын бэлдмэлүүд нь биеийн байгалийн дааврын ялгарлыг дарангуулдаг. Тиймээс эдгээр эмийг хэрэглэж байгаа үед өгсөн шинжилгээний хариу бодит бус гарна. Хэрэв дааврын шинжилгээ өгөх шаардлагатай бол эмээ зогсоосноос хойш тодорхой хугацааны дараа өгөх ёстой бөгөөд үүнийг зөвхөн эмчийн заавраар шийднэ.

3. Дааврын шинжилгээ өгөхийн өмнө бэлгийн харьцаанд орж болох уу?

Шинжилгээ өгөхийн өмнөх өдөр бэлгийн харьцаанд орохгүй байхыг зөвлөдөг. Ялангуяа хөхний цочрол болон бэлгийн харьцаа нь пролактин дааврын түвшинг түр зуур огцом ихэсгэдэг тул хариуг хуурамчаар өндөр гаргах эрсдэлтэй.

4. Шинжилгээ өгөхийн өмнө заавал өлөн байх ёстой юу?

Тийм ээ, ихэнх дааврын шинжилгээг, ялангуяа пролактин, TSH болон бусад цогц багцыг өгөхөд өглөө өлөн элэгтэй байхыг шаарддаг. Шинжилгээ өгөхийн өмнө 8-12 цаг хоосон ходоодтой байх нь хариуны нарийвчлалыг хангана.

5. AMH (Антимюллерийн даавар) шинжилгээг мөчлөгийн аль өдөр өгөх вэ?

AMH буюу өндгөвчний нөөцийг тодорхойлох даавар нь сарын тэмдгийн мөчлөгийн туршид бараг өөрчлөгддөггүй. Тиймээс энэ шинжилгээг мөчлөгийн аль ч өдөр өгч болно.

ГУИС-ийн дэргэдэх эмнэлэгт хэзээ хандах вэ?

Хэрэв танд сарын тэмдгийн мөчлөг алдагдах, жирэмслэхгүй байх, шалтгаангүйгээр ядрах, үс унах, эсвэл арьсан дээр батга ихээр гарах зэрэг дааврын тэнцвэргүй байдлын шинж тэмдэг илэрч байвал цаг алдалгүй мэргэжлийн эмчид хандах хэрэгтэй.

ГУИС-ийн дэргэдэх эмнэлгийн лаборатори нь FSH, LH, эстрадиол, прогестерон, proлактин, тестостерон, TSH болон AMH зэрэг эмэгтэйчүүдийн эрүүл мэндэд нэн шаардлагатай бүхий л дааврын шинжилгээг орчин үеийн өндөр мэдрэг чанартай төхөөрөмжөөр хийж байна. Манай эмэгтэйчүүдийн эмч нар таны шинжилгээний хариуг бодитоор үнэлж, хамгийн зөв эмчилгээний төлөвлөгөөг гаргах болно.

Та дараалал хүлээхгүйгээр өөрт тохиромжтой цагтаа цаг захиалах холбоосоор орж эмэгтэйчүүдийн эмчийн үзлэг болон дааврын шинжилгээний цагаа захиалаарай.

📞 Утас: +976 7013-1662 📍 Хаяг: СБД, 11-р хороо, Ногоон нуурын 51, ГУИС-ийн хичээлийн байр 🗓 Цаг захиалга: https://gluh.mn/book-appointment/